الشيخ محمد آصف المحسني
98
متافيزيك از نظر رئاليزم يا معارف اسلامى از نگاه علم وفلسفه (فارسى)
ممكن است در ذهن بعضى از خوانندگان كنجكاو و محقق سؤالى پيدا شود ، كه چرا ما مفهوم خداوند را چنين تعقل كنيم كه تصور آن موجب تصديقش گردد ؟ و بچه سبب خدا مفهومى داشته باشد كه كاملتر و برتر از او را نشايد تعقل نمود ؟ جوابهائى بر اين سؤال عرضه شده كه به نظر نگارنده آنقدر قوت و يا لااقل ظهور ندارد كه بتوان به آن قناعت نمود من فكر مى كنم جواب مختصر و مفيد و روشن اينست كه براى خدا جز چنين مفهومى ( هيچ مفهوم ديگرى ) قابل تعقل نيست . يعنى اساسا سؤال مذكور غلط صرف و بىپايه است ، مانند اينكه سؤال شود چرا ما مفهوم عدد دو را بطورى تصور كنيم كه با عدد سه منافات داشته باشد ؟ و يا حاصل ضرب آن در مثلش چهار گردد ؟ مگر ما براى عدد دو آيا مفهومى غير اين را تصور ميتوانيم تا سؤال مذكور متوجه گردد ؟ مسلما نه . موضوع بحث ما نيز چنين است خدائى كه خداپرستان آن را معتقدند ، جز موجود اكمل و برتر كه فوق آن كاملى نباشد ، و برتر از آن مفهومى تصور نگردد ، ديگر مفهومى ندارد هر تعريفى غير آن بشود جز تنزيل مقام خداوندى او نخواهد بود ، و اين تناقض و خلاف فرض است . ولى با آنهمه برهان مذكور خالى از خلل نيست ، زيرا احتمال دارد كه مفهوم مذكور ذهنى صرف بوده و در خارج مصداقى نداشته